Międzynarodowe seminarium poświęcone badaniom nad obszarem postsowieckim po pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę

W dniu 31 maja 2026 r. w Augustowie odbyło się Międzynarodowe Seminarium Naukowo-Eksperckie pt. “Research on the Post-Soviet Area after Russia’s Aggression against Ukraine: Problems, Necessities, and Opportunities”, które było zorganizowane z okazji 10-lecia Fundacji Instytutu Prawa Wschodniego im. Gabriela Szerszeniewicza przez zespół Fundacji oraz działającego w ramach niej Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską.

Wydarzenie to zgromadziło przedstawicieli środowiska akademickiego oraz ekspertów zajmujących się problematyką Europy Wschodniej, bezpieczeństwa międzynarodowego, prawa, stosunków międzynarodowych, administracji publicznej oraz współczesnych procesów politycznych i społecznych zachodzących na obszarze postsowieckim. Wydarzenie stworzyło przestrzeń do wymiany poglądów, prezentacji wyników badań oraz dyskusji nad najważniejszymi wyzwaniami stojącymi obecnie przed państwami regionu.

Organizacja seminarium przypadła na okres szczególnie istotny dla badań nad Europą Wschodnią. Pełnoskalowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie w znaczący sposób zmieniła sytuację geopolityczną w regionie, wpływając zarówno na bezpieczeństwo międzynarodowe, jak i funkcjonowanie państw obszaru postsowieckiego. Zmiany te wymagają prowadzenia pogłębionych badań naukowych oraz systematycznej wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami różnych dyscyplin, co stanowiło jeden z głównych celów seminarium. Jednym z podstawowych założeń funkcjonowania Fundacji oraz będącego jej częścią Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską, jest bowiem współpraca specjalistów z różnych dziedzin.

W związku z tym program wydarzenia obejmował szerokie spektrum zagadnień odnoszących się do współczesnych wyzwań politycznych, prawnych, społecznych i gospodarczych. Wśród poruszanych tematów znalazły się m.in. polityka zagraniczna Federacji Rosyjskiej, wpływ sankcji gospodarczych na państwa regionu, bezpieczeństwo w cyberprzestrzeni, funkcjonowanie administracji publicznej, procesy migracyjne, kondycja rosyjskiej gospodarki, a także wykorzystanie sportu jako narzędzia oddziaływania w polityce międzynarodowej. Tak szeroki zakres tematyczny pozwolił uczestnikom spojrzeć na obszar postsowiecki z wielu perspektyw badawczych oraz ukazał złożoność procesów zachodzących we współczesnym środowisku bezpieczeństwa.

Istotnym elementem seminarium była wzmiankowana powyżej jego interdyscyplinarność. Problematyka państw Europy Wschodniej wymaga bowiem współpracy przedstawicieli wielu dyscyplin naukowych, od prawa i politologii, przez ekonomię i administrację publiczną, po nauki o bezpieczeństwie czy stosunki międzynarodowe. Połączenie tych perspektyw umożliwia pełniejsze zrozumienie zachodzących przemian oraz identyfikację czynników wpływających na stabilność polityczną, rozwój społeczny i bezpieczeństwo regionu.

Seminarium stanowiło również forum prezentacji aktualnych wyników badań prowadzonych w naszej Fundacji oraz dyskusji naszej nad kierunkami dalszych analiz dotyczących obszaru postsowieckiego. Uczestnicy wskazywali, że dynamiczne przemiany zachodzące w regionie wymagają prowadzenia badań o charakterze długofalowym, uwzględniających zarówno uwarunkowania historyczne, jak i współczesne procesy polityczne, gospodarcze, społeczne oraz prawne. Podkreślano również znaczenie rozwijania nowych metod badawczych oraz współpracy pomiędzy ośrodkami naukowymi w kraju i za granicą.

Szczególną wartością wydarzenia była możliwość bezpośredniej wymiany doświadczeń pomiędzy badaczami reprezentującymi różne środowiska akademickie, zwłaszcza z Polski oraz Państw Bałtyckich. Jako Fundacja uważamy, że jest to jeden z ważniejszych kierunków współpracy, które powinny być realizowane przez państwo polskie, w tym, na płaszczyźnie analitycznej oraz badawczej-naukowej. Dyskusje prowadzone podczas seminarium sprzyjały konfrontacji odmiennych perspektyw badawczych (np. w zakresie badań zagadnień mniejszości narodowych oraz problemów migracji), prezentacji wyników prowadzonych projektów (np. Biuletynu Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską) oraz identyfikacji nowych obszarów współpracy naukowej. Tego rodzaju spotkania odgrywają istotną rolę w rozwoju badań nad Europą Wschodnią, umożliwiając budowanie trwałych relacji pomiędzy naukowcami oraz inicjowanie wspólnych przedsięwzięć badawczych. Np. w postaci dłuższych projektów wydawniczych. Obecnie jednym z takich projektów jest m. in. czasopismo naukowe pt. „The Warsaw East Law Review”, którego wydanie wspiera również nasza Fundacja. Uważamy, że w dłuższej perspektywie takie inicjatywy przyczyniają się do pogłębiania wiedzy o państwach obszaru postsowieckiego oraz wypracowywania nowych kierunków badań odpowiadających na wyzwania współczesnego świata.

Organizacja seminarium miała również wymiar jubileuszowy, wpisując się w obchody dziesięciolecia działalności Instytutu Prawa Wschodniego im. Gabriela Szerszeniewicza. Miniona dekada była okresem intensywnego rozwoju działalności naukowej i eksperckiej Instytutu, obejmującej organizację konferencji, seminariów, debat oraz innych przedsięwzięć poświęconych problematyce Europy Wschodniej. Jubileusz stał się okazją do podsumowania dotychczasowych osiągnięć, a jednocześnie do wyznaczenia kierunków dalszego rozwoju badań nad regionem. W związku z tym przed seminarium odbyła się uroczystość wręczenia medali okolicznościowych.

Tegoroczne seminarium potwierdziło, że badania nad Europą Wschodnią oraz Rosją w Polsce oraz naszym regionie pozostają jednym z kluczowych kierunków-obszarów współczesnej refleksji naukowej. Rosnąca złożoność procesów politycznych, społecznych i gospodarczych zachodzących w regionie sprawia, że prowadzenie interdyscyplinarnych badań oraz rozwijanie współpracy międzynarodowej stają się niezbędnymi elementami dalszego rozwoju analityki nauki z zakresu Russian Studies. W tym zakresie wielką motywacją do tych badań, niestety, pozostaje wciąż rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa regionu ze strony rosyjskiego zbrojnego imperializmu. W związku Fundacja Instytut Prawa Wschodniego im. Gabriela Szerszeniewicza stara się konsekwentnie realizować swoją misję tworzenia przestrzeni do wymiany wiedzy i doświadczeń, wspierając rozwój badań nad Europą Wschodnią oraz popularyzację wiedzy o państwach obszaru postsowieckiego.

Uczestnicy seminarium:

Michał P. Sadłowski – Uniwersytet Warszawski; Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską Fundacji Instytutu Prawa Wschodniego im. Gabriela Szerszeniewicza (dalej Fundacja IPW)